Dziś będzie ostatni teoretyczny post na temat AAC zamykający serię wpisów z tej kategorii (przynajmniej na razie). Porozmawiamy sobie o planach w terapii oraz omówimy „Paszport użytkownika AAC”.
Brzmi ciekawie? Zapraszam! 🙂
Ps. Na końcu wpisu podaję literaturę, która jest „źródłem” wszystkich tekstów z zakresu terapii AAC napisanych w ostatnim czasie.
Plan ćwiczeń
Polega na tym, że dorosły/terapeuta najczęściej w formie graficznej (zdjęcia, symbolu z danego systemu komunikacyjnego), choć czasem też symbolicznych przedmiotów (np. śpiewanie piosenki = mały, plastikowy mikrofon) prezentuje dziecku, co będzie dzisiaj realizowane na spotkaniu. Można też zaznaczyć np. zdjęciem dziecka i terapeuty / dorosłego momenty zajęć, w których to dziecko lub dorosły decydują, co będą wspólnie robić. W drugim przypadku jest to plan i jednocześnie dawanie możliwości wyboru. Plan ćwiczeń oraz dalej omawiany plan dnia, układa się od strony lewej do prawej, aby przyzwyczajać dziecko do utożsamiania tego z chronologią, sposobem przedstawiania mijającego czasu. Przydaje się to w dalszej edukacji. To narzędzie umożliwia:
- zauważenie upływającego czasu,
- zrozumienie następstwa czasu,
- dostrzeżenie, że każde działanie ma swój początek i koniec,
- przedstawienie i naukę czasu teraźniejszego i przyszłego (teraz – potem) oraz przeszłego (działanie zakończone),
- ćwiczenia pamięci (wymienianie na koniec zajęć, co dziś zrobiliśmy),
- ćwiczenie rozumienia sytuacji, słów, zwrotów, itd.
- wyeliminowanie trudnych zachowań, gdy np. dziecko się niecierpliwi, traci uwagę, neguje wykonywanie czynności,
- przepracowanie do końca trudniejszego, mniej atrakcyjnego zadania, po którym będzie inne, być może ciekawsze dla dziecka lub / i to ono zdecyduje co będzie robione,
- podniesienie motywacji dziecka do działania,
- doświadczenia poczucia sprawstwa,
- doświadczenie dotrzymania danego słowa, zawarcia pewnego rodzaju umowy, że robimy to i kończymy,
- przepracowanie zajęć w poczuciu bezpieczeństwa.
Plan dnia
Ten plan podobnie jak wyżej opisany plan ćwiczeń ma wiele możliwości. Korzystając z planu dnia pracujemy przede wszystkim nad rozumieniem oraz dajemy dziecku większe poczucie bezpieczeństwa w większej jednostce czasu. Dziecko jest w stanie lepiej zrozumieć co je czeka. Na początku terapii niejednokrotnie terapeuta/dorosły może mieć wrażenie, że dziecko mało rozumie z prezentowanego schematu. Jednak wytrwałość w działaniu i ich powtarzalność w końcu przyniesie większe lub mniejsze efekty.
Plan dnia najczęściej buduje się na symbolach z wybranego systemu symboli. Można również używać do tego celu przedmiotów, zdjęć przedmiotów, miejsc, osób, itp. układanych w kolejności chronologicznej, od storny lewej do prawej. Bywają sytuacje, że symbole zastępowane są przez przedmioty lub ich fragmenty.
Najczęściej dzieje się to w przypadku, gdy dziecko np. ma wady wzroku (jest słabo widzące lub niewidome) lub nie rozumie symbolu graficznego lub też nie potrafi połączyć symbolu graficznego z przedmiotem.
Specjaliści AAC, którzy są na bieżąco z badaniami podkreślają, że obecnie kładzie się nacisk na to, że nie ma hierarchizacji wprowadzanych symboli, tzn. kiedyś uważało się, że najpierw wprowadzany element kodu werbalnego za pomocą przedmiotu, potem zdjęcia, następnie symbolu z systemu, obecnie odchodzi się od tego podejścia.
Paszport użytkownika AAC
To swoistego rodzaju mała książka o użytkowniku AAC.
Najczęściej ma ona format A5. Zawiera zdjęcie, imię lub/i formę zwracania się do osoby, krótką notką o tym co lubi robić, opis repertuaru sygnałów komunikacyjnych, które użytkownik wykonuje, gdy chce coś powiedzieć, wzmiankę o tym, jak osoba korzysta z narzędzia komunikacyjnego (jeśli takie już istnieje) oraz informacja dla partnera komunikacyjnego jak rozmawiać z tym konkretnym użytkownikiem AAC.
W środku paszportu często znajdziemy zdjęcia dziecka, rysunki z ikonami oraz sposoby komunikowania się z użytkownikiem AAC z krótkim opisem. W AAC jest to bardzo ważny dokument, który użytkownik lub jego opiekun ma praktycznie zawsze przy sobie w torbie, plecaku lub przy wózku inwalidzkim.
Nie jest to jednak INK (indywidualne narzędzie komunikacyjne). Paszport nie pełni roli nadawania komunikatu przez użytkownika. Jest to rodzaj broszury informacyjnej, która pozwala w jakimś stopniu poznać użytkownika osobom, które jej zupełnie nie znają lub mają z nią okazjonalny kontakt, np. w szpitalu, i nie wiedzą jak się z nią skomunikować.
Paszport użytkownika AAC daje poczucie bezpieczeństwa zarówno dla „użytkownika”, jak i dla nowych osób pojawiających się wokół niego.
- Model aktywny, 2020, M. Grycman, M. Jerzyk, M. Bucyk
- Komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC) w praktyce logopedycznej i terapeutycznej, 2023, E. Przebinda, M. Michalik, E. Grzelak
- AAC dla każdego. Poradnik dla rodziców i terapeutów autorstwa, 2019, M. Nosko – Goszczyckiej
- Zabawy na start. Obudź dziecko w dziecku. Program terapii małego dziecka z ASD, 2022, J. Pałasz
- Liczne artykuły z czasopisma pt. Terapia specjalna dzieci i dorosłych wydana (nr z lat 2020 – 2024)
- To nie literatura, ale kwestia ważna – własne doświadczenia z obserwacji i prowadzenia zajęć z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną w ramach współpracy wolontariackiej w PSONI w Gdańsku.
